Jarząbek

Wygląd: Mistrzostwo kamuflażu

Jarząbek to ptak o krępej sylwetce i stosunkowo krótkich nogach, wielkością zbliżony do kuropatwy. To, co go wyróżnia, to niesamowite upierzenie. Skomplikowany, pstrokaty układ plam i prążków (szary wierzch z czarno-brunatnym pręgowaniem, łuskowaty spód) idealnie imituje grę świateł i cieni na dnie lasu. Dzięki temu nieruchomy jarząbek staje się dla drapieżnika (i myśliwego) niemal niewidzialny.

W przeciwieństwie do cietrzewia czy głuszca, dymorfizm płciowy u jarząbka jest słabo zaznaczony, ale wprawne oko dostrzeże różnice:

• Kogut: Jest nieco bardziej szary i ma żywsze barwy. Jego znakiem rozpoznawczym jest czarne podgardle z wyraźną, białą obwódką. Na głowie posiada krótki, unoszony w chwilach ekscytacji czubek, a nad oczami widać niewielkie, czerwone korale (brewki).

• Kura: Jest bardziej brązowa (rdzawa), a czarna plama na jej podgardlu nie jest jednolita – „rozbijają” ją liczne białe lub rudawe plamki.

Cechą charakterystyczną dla obu płci jest czarno-biała przepaska na końcu ogona (sterówek), widoczna w locie. Skoki jarząbka są upierzone do połowy, co chroni je przed zimnem.

Zachowanie: Głośny start i cichy gwizd

Jarząbek prowadzi bardzo skryty tryb życia. Większość czasu spędza na ziemi, kryjąc się w gęstym poszyciu. W sytuacji zagrożenia często zastyga w bezruchu, licząc na swój kamuflaż.

Gdy jednak decyduje się na ucieczkę, zrywa się do lotu gwałtownie, wydając skrzydłami charakterystyczny, głośny furkot. Lot jest zazwyczaj krótki, a ptak manewruje między drzewami. Wiosną obecność jarząbków zdradza ich śpiew – wysoki, ostry gwizd, który jest jednym z najbardziej charakterystycznych dźwięków budzącego się lasu.

Siedlisko i występowanie

W Polsce jarząbek jest nielicznym ptakiem lęgowym. Jego królestwem są góry oraz wschodnia część kraju (tam lokalnie bywa średnio liczny). W centrum i na zachodzie Polski jest rzadkością lub nie występuje wcale.

Gdzie go szukać? Jarząbek unika monokultur. Preferuje:

• Gęste lasy mieszane i liściaste o bogatym podszycie (starodrzewy),

• Górskie stoki i doliny potoków,

• Wilgotne zagajniki porośnięte brzozą i olszyną.

W górach można go spotkać aż do górnej granicy lasu. Jest to ptak osiadły – zimuje w Polsce, chroniąc się w gęstwinach przed śniegiem i wiatrem.

Kalendarz polowań

Jarząbek jest cenionym ptakiem łownym, choć polowanie na niego wymaga dużej wiedzy o terenie i bystrego oka. Okres polowań przypada na jesień:

• Od 1 września do 30 listopada.