Kaczka krzyżówka
Kaczka Krzyżówka (Anas platyrhynchos) – Królowa polskich wód i przodek kaczki domowej
Kaczka krzyżówka to gatunek, którego nikomu nie trzeba przedstawiać. Jest najliczniejszą i najbardziej pospolitą kaczką w Polsce, spotykaną zarówno na dzikich rozlewiskach, jak i w miejskich parkach. Dla myśliwego jest to jednak podstawowy gatunek ptactwa wodnego, a umiejętność odróżniania kaczora od kaczki – zwłaszcza w szacie spoczynkowej – jest elementarzem łowieckiej etyki.
Wygląd i dymorfizm płciowy
Krzyżówka to duży ptak wodny, u którego występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy, choć zmienia się on w zależności od pory roku.
Kaczor (samiec):
Szata godowa: To ubarwienie, które wszyscy kojarzymy. Głowa mieni się metaliczną, opalizującą zielenią, oddzieloną od reszty ciała wąską, białą obrożą. Pierś jest ruda (brązowa), opalizująca, grzbiet matowy, brązowo-szary. Charakterystycznym elementem ozdobnym są czarne pokrywy nadogonowe, tworzące parę zakręconych do góry piórek (tzw. loczki). Dziób przez cały rok pozostaje żółty (zazwyczaj z czarnym końcem).
Szata spoczynkowa (Eclipse): Latem kaczory pierzą się i upodabniają do samic. Tracą zieloną barwę głowy. Jak je wtedy odróżnić? Kluczowy jest dziób – u samca pozostaje on żółty, podczas gdy u samicy jest pomarańczowy z czarnym wierzchem. Samiec zachowuje też zazwyczaj nieco bardziej rudą pierś.
Kaczka (samica):
Jej ubarwienie jest typowo ochronne – skromne, w tonacji brązowo-beżowej. Pióra na grzbiecie i bokach mają ciemne środki i jasne brzegi, co przypomina układ łusek. Głowa jest jasna (kremowo-beżowa) z charakterystyczną, ciemną przepaską biegnącą przez oko. Dziób samicy jest pomarańczowy, ale z dużą czarną plamą na wierzchu (tzw. siodłem).
Cechy wspólne: Zarówno kaczor, jak i kaczka posiadają pomarańczowe nogi (cieki) oraz charakterystyczne lusterko na skrzydłach – granatowe, metaliczne, obramowane z obu stron białymi paskami. Jest to doskonała cecha rozpoznawcza gatunku w locie.
Siedlisko i występowanie
Krzyżówka to gatunek niezwykle plastyczny. Zasiedla niemal całą półkulę północną. W Polsce jest najliczniejszą kaczką lęgową. Spotkamy ją wszędzie tam, gdzie jest woda – na stawach, jeziorach, starorzeczach, a nawet gliniankach. Unika jedynie rzek o bardzo bystrym nurcie oraz wód ubogich w składniki odżywcze (zbyt czystych/jałowych).
Choć jest to ptak wędrowny, populacje miejskie coraz częściej prowadzą osiadły tryb życia, korzystając z dokarmiania przez ludzi i niezamarzających miejskich cieków wodnych. W Europie Środkowej spotykana jest przez cały rok.
Menu – wszystkożerny oportunista
Krzyżówka jest wszystkożerna, choć podstawę jej diety stanowią rośliny.
W wodzie: Żeruje na roślinności wodnej, ale także na larwach komarów, skorupiakach, chrząszczach wodnych i ślimakach. Charakterystycznym sposobem żerowania jest gruntowanie (ang. dabbling) – kaczka zanurza przednią część ciała, wystawiając kuper pionowo ponad taflę wody, by dosięgnąć dna.
Na lądzie: Chętnie wychodzi na brzeg, gdzie zjada nasiona traw, zbóż, a jesienią – co jest ciekawostką – pożywia się w lasach liściastych bukwią (orzeszkami bukowymi).
Kalendarz polowań
Krzyżówka to najważniejszy gatunek łowny wśród kaczek. Polujemy na nią w następującym terminie:
Od 15 sierpnia do 21 grudnia.