Sarna
Sarna europejska (Capreolus capreolus) – Najmniejsza, lecz najliczniejsza w naszych łowiskach
Sarna to gatunek, który najczęściej spotykamy podczas spacerów po polach i lasach. Niestety, wciąż pokutuje mylne przekonanie laików, że sarna to „żona jelenia”. To błąd! Sarna to zupełnie odrębny gatunek. Jest najmniejszym przedstawicielem jeleniowatych w Polsce, a jej wdzięk i pospolitość czynią ją stałym elementem naszego krajobrazu.
Wygląd – Kozioł, Koza i Parostki
Sarna to zwierzę o drobnej, eleganckiej budowie. W języku łowieckim samca nazywamy kozłem lub rogaczem (nigdy bykiem!), a samicę kozą (nigdy łanią!). Młode to koźlęta.
Suknia (Sierść): Zmienia się dwa razy w roku. Latem jest rdzawoczerwona (lisia), krótka i lśniąca. Zimą staje się szarobrązowa, gęsta i matowa, doskonale izolując od mrozu.
Lustro (Talerz): Biała plama na zadzie. To ważna cecha rozpoznawcza płci w zimie (gdy kozły nie mają parostków):
U kozła: Lustro ma kształt nerki (owalne).
U kozy: Lustro ma kształt odwróconego serca, a u jego dołu widoczna jest kępka dłuższych włosów zwana fartuszkiem.
Parostki: To oręż rogacza (nie nazywamy go wieńcem ani rogami!). Parostki są zrzucane jesienią (październik-grudzień), a nowe nakładane są zimą. W pełni ukształtowane parostki są stosunkowo krótkie, składają się z tyk zakończonych grotami, często z odnogami, a u nasady posiadają charakterystyczne wyrostki zwane perłami.
Formy parostków: szpicak (bez odnóg), widłak (dwie odnogi), szóstak (trzy odnogi – to zazwyczaj docelowa forma dojrzałego kozła). Ciekawostką jest perukarz – kozioł o zaburzonej gospodace hormonalnej, którego parostki tworzą narośl przypominającą perukę.
Cewki (Nogi): Sarna ma długie, cienkie nogi zakończone ostrymi racicami, co pozwala jej na szybkie i zwrotne skoki.
Tryb życia – Polna i Leśna
Sarna występuje w Polsce w dwóch ekotypach:
Sarna leśna: Trzyma się blisko gęstwin, jest bardziej skryta.
Sarna polna: Żyje na otwartych przestrzeniach rolniczych, tworząc zimą duże stada zwane rudlami. Rudle dają sarnom poczucie bezpieczeństwa na otwartym terenie.
Sarny są terytorialne (szczególnie kozły). Zaniepokojone wydają głośny, chrapliwy odgłos przypominający szczekanie psa – to tzw. szczekanie.
Ruja i fenomen ciąży
Gody saren, zwane rują, odbywają się w pełni lata – zazwyczaj od połowy lipca do połowy sierpnia. Kozły gonią wtedy kozy, często wydeptując w zbożu lub trawie charakterystyczne ścieżki w kształcie ósemek, zwane czarcimi kręgami.
Unikalną cechą sarny jest ciąża utajona (przedłużona). Zarodek po zapłodnieniu w lipcu nie rozwija się od razu, lecz zatrzymuje w rozwoju aż do grudnia. Dopiero zimą rusza gwałtowny wzrost płodu, a młode rodzą się w maju/czerwcu. Dzięki temu koźlęta przychodzą na świat w najkorzystniejszym okresie wegetacyjnym.
Menu – Wybiórczy smakosz
Sarna jest selekcjonerem. W przeciwieństwie do krowy czy żubra, nie zjada „jak leci” całej trawy. Jej układ pokarmowy jest mały, dlatego wybiera pokarm wysokoenergetyczny i łatwostrawny. Zjada pączki drzew, młode pędy, zioła, rośliny motylkowe i owoce leśne. To właśnie ta wybiórcza, ziołowa dieta sprawia, że dziczyzna z sarny (sarnina) jest tak delikatna i ceniona w kuchni.
Kalendarz polowań
Sarna jest najpopularniejszym gatunkiem łownym w Polsce. Polowania odbywają się w ściśle określonych terminach, z podziałem na płeć:
Rogacze (Kozły): od 11 maja do 30 września.
Kozy i koźlęta: od 1 października do 15 stycznia.