Zając szarak

Zając szarak (Lepus europaeus) – Szybkonogi symbol naszych pól

Zając szarak to od wieków ikona polskiego krajobrazu rolniczego i klasyczna zwierzyna drobna. Niegdyś tak liczny, że był podstawą polowań zbiorowych, dziś w wielu rejonach jego populacja drastycznie spadła, co czyni go gatunkiem wymagającym szczególnej troski i racjonalnej gospodarki łowieckiej. To mistrz kamuflażu i sprintu, który w biegu nie ma sobie równych.

Wygląd – Słuchy, Trzeszcze i Skoki

Zając jest doskonale przystosowany do życia na otwartej przestrzeni. W gwarze myśliwskiej każda część jego ciała ma swoją nazwę:

Słuchy (Uszy): Są długie (dłuższe od głowy), zakończone charakterystycznymi czarnymi plamkami na szczycie. To one odróżniają go na pierwszy rzut oka od dzikiego królika.
Trzeszcze (Oczy): Duże, osadzone po bokach głowy, zapewniające pole widzenia niemal 360 stopni. Zając widzi, co dzieje się za nim, nie odwracając głowy.
Skoki (Nogi): Tylne nogi są znacznie dłuższe i silniejsze od przednich. Taka budowa sprawia, że zając najszybciej biega pod górę – i właśnie w tym kierunku ucieka w razie zagrożenia.
Turzyca (Futro): Ubarwienie jest ziemiste, szaro-rude („szarak”), idealnie zlewające się z zaoranym polem czy rżyskiem.
Omyk (Ogon): Krótki, z wierzchu czarny, a od spodu biały.

Tryb życia – Samotnik w kotlinie

W przeciwieństwie do królika, zając nie kopie nor. Jest zwierzęciem naziemnym. Jego domem jest kotlina – niewielkie zagłębienie w ziemi, w bruździe lub pod kępą traw, gdzie zając odpoczywa w ciągu dnia (zalega). Liczy na swój doskonały kamuflaż – często zrywa się do ucieczki dopiero spod nóg myśliwego.

Zając jest samotnikiem. Aktywny jest głównie o zmierzchu i nocą. Jego główną bronią jest prędkość – potrafi rozpędzić się do 80 km/h, wykonując przy tym gwałtowne zwroty, by zgubić pościg (np. charta czy lisa). Gdy zając jest ranny lub znajduje się w śmiertelnym niebezpieczeństwie, wydaje przeraźliwy, wysoki głos przypominający płacz dziecka – nazywamy to kniazieniem.

Parkoty – Marcowe szaleństwo

Gody zajęcy, zwane parkotami, zaczynają się zazwyczaj w styczniu lub lutym, ale ich szczyt przypada na marzec (stąd powiedzenie „marcowy zając”). Na polach można wtedy zaobserwować grupy goniących się zajęcy. Dochodzi do widowiskowych walk – zające stają na tylnych skokach i „boksują się” przednimi łapami. Często nie są to walki samców, lecz samica (twardsza od adoratora) odpędza zbyt natrętnego partnera.

Rozmnażanie – Zagniazdowniki

To kluczowa różnica między zającem a królikiem:

Młode zające (często nazywane marczakami) rodzą się wprost na ziemi, w kotlinie.
Przychodzą na świat owłosione, z otwartymi oczami i niemal natychmiast są zdolne do samodzielnego poruszania się (zagniazdowniki).
Matka nie ogrzewa ich w gnieździe. Odwiedza je tylko raz lub dwa razy na dobę, by nakarmić niezwykle tłustym mlekiem. Przez resztę czasu młode siedzą w bezruchu, nie wydzielając zapachu, co chroni je przed drapieżnikami.

Uwaga: Znalezienie samotnego małego zająca w trawie nie oznacza, że jest porzucony! Nie wolno go dotykać ani zabierać. Matka jest na pewno w pobliżu.

Kalendarz polowań

Zając szarak jest gatunkiem łownym, jednak w wielu kołach wstrzymuje się polowania na niego w celu odbudowy populacji. Tam, gdzie stany na to pozwalają, poluje się w następujących terminach:

Od 1 listopada do 31 grudnia.
W drodze odłowu: do 15 stycznia.
Przy pomocy ptaków łowczych: od 1 września do 28 lutego.